Kongregacja Nauki Wiary wyjaśnia przyczyny zmiany nauczania o karze śmierci

28 paź 2018
KAI
 

Kongregacja Nauki Wiary w liście do biskupów całego świata wyjaśniła powody zmiany nr. 2267 Katechizmu Kościoła Katolickiego na temat kary śmierci.

Podkreśliła w nim rozwój nauki Kościoła w kierunku coraz większej świadomości, iż kara śmierci jako nieodwracalna podważa godność osoby ludzkiej, którą ma również przestępca winien nawet najcięższych zbrodni. List odwołuje się do nauczania ostatnich papieży: św. Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka.

1. Ojciec Święty Franciszek w swoim przemówieniu z okazji 25. rocznicy ogłoszenia konstytucji apostolskiej Fidei depositum, na mocy której Jan Paweł II ogłosił Katechizm Kościoła Katolickiego, poprosił, aby przeformułowano nauczanie na temat kary śmierci, tak aby lepiej zrozumieć rozwój doktryny, który się dokonał odnośnie do tego zagadnienia w ostatnim czasie. Rozwój ten opiera się przede wszystkim na coraz jaśniejszej świadomości Kościoła co do szacunku należnego każdemu życiu ludzkiemu. W tym duchu Jan Paweł II stwierdził: Nawet zabójca nie traci swej osobowej godności i Bóg sam czyni się jej gwarantem.

2. W tym świetle należy rozumieć podejście do kary śmierci, które utwierdzało się coraz szerzej w nauczaniu pasterzy i wrażliwości ludu Bożego. O ile sytuacja polityczna i społeczna sprawiała niegdyś, że kara śmierci była dopuszczalnym narzędziem dla ochrony dobra wspólnego, to dzisiaj coraz żywsza świadomość tego, że godność osoby nie zostaje utracona nawet po popełnieniu najcięższych przestępstw, pogłębione zrozumienie sensowności kar stosowanych przez państwo oraz opracowanie skuteczniejszych systemów ograniczenia wolności, zapewniających niezbędną obronę obywateli, doprowadziły do nowej świadomości, która uznaje niedopuszczalność tej kary i dlatego domaga się jej zniesienia.

3. W tym rozwoju wielkie znaczenie ma nauczanie encykliki Evangelium vitae Jana Pawła II. Ojciec Święty zaliczał do znaków nadziei nowej cywilizacji życia coraz powszechniejszy sprzeciw opinii publicznej wobec kary śmierci, choćby stosowanej jedynie jako narzędzie „uprawnionej obrony” społecznej: sprzeciw ten wynika z przekonania, że współczesne społeczeństwo jest w stanie skutecznie zwalczać przestępczość metodami, które czynią przestępcę nieszkodliwym, ale nie pozbawiają go ostatecznie możliwości odmiany życia. Nauczanie Evangelium vitae zostało następnie zebrane w editio typica Katechizmu Kościoła Katolickiego. Kara śmierci jest w nim ukazana jako kara proporcjonalna do wagi przestępstwa, ale jest usprawiedliwiona jedynie wtedy jeśli jest ona jedynym dostępnym sposobem skutecznej ochrony ludzkiego życia przed niesprawiedliwym napastnikiem, choć w istocie przypadki absolutnej konieczności usunięcia winowajcy są bardzo rzadkie, a być może już nie zdarzają się wcale (nr 2267).

4. Jan Paweł II występował także przy innych okazjach przeciwko karze śmierci, odwołując się zarówno do poszanowania godności osoby, jak i do środków, które społeczeństwo posiada, aby bronić się przed przestępcą. Tak więc w orędziu na Boże Narodzenie z 1998 r. wyraził życzenie, aby umocniło się na całym świecie poparcie dla stosownych i pilnie potrzebnych działań, które położą kres … karze śmierci. W miesiąc później w Stanach Zjednoczonych powtórzył: Znakiem nadziei jest coraz powszechniejsze uznanie zasady, że nigdy nie wolno odebrać godności życiu ludzkiemu, nawet jeśli człowiek dopuścił się wielkiego zła. Współczesne społeczeństwo dysponuje środkami, dzięki którym może zapewnić sobie bezpieczeństwo, nie pozbawiając na zawsze przestępców możliwości odmiany życia. Ponawiam wezwanie, które zawarłem niedawno w orędziu na Boże Narodzenie, aby zgodzono się położyć kres karze śmierci - praktyce okrutnej i zarazem niepotrzebnej.

5. Dążenie do zniesienia kary śmierci kontynuowali kolejni papieże. Benedykt XVI przypomniał osobom odpowiedzialnym w społeczeństwie o konieczności uczynienia wszystkiego, co możliwe, aby dojść do wyeliminowania kary śmierci. Następnie życzył grupie wiernych, aby ich rozważania mogły zachęcać do krzewienia inicjatyw politycznych i ustawodawczych w coraz większej liczbie państw na rzecz zniesienia kary śmierci i dalszego postępu w zakresie przestrzegania prawa karnego zarówno w odniesieniu do ludzkiej godności więźniów, jak i skutecznego utrzymania porządku publicznego.

6. W tej samej perspektywie papież Franciszek podkreślił, że dzisiaj kara śmierci jest niedopuszczalna, jakkolwiek poważna byłaby zbrodnia skazanego człowieka. Kara śmierci, bez względu na sposób jej wykonania, oznacza traktowanie okrutne, nieludzkie i poniżające. Ponadto należy ją również odrzucić ze względu na wadliwą wybiórczość systemu karnego i możliwość wystąpienia błędu sądowego. To właśnie w tym kontekście Franciszek wezwał do rewizji sformułowania Katechizmu Kościoła Katolickiego w sprawie kary śmierci, stwierdzając, że niezależnie od tego, jak poważne mogłoby być popełnione przestępstwo, kara śmierci jest niedopuszczalna, ponieważ wymierzona jest w nietykalność i godność osoby ludzkiej.

7. Nowa redakcja nr. 2267 Katechizmu Kościoła Katolickiego, zatwierdzona przez papieża Franciszka, mieści się w ciągłości z wcześniejszym Magisterium, prowadząc naprzód konsekwentny rozwój nauki katolickiej. Nowy tekst, idąc za nauczaniem Jana Pawła II w Evangelium vitae, stwierdza, że odebranie życia zbrodniarza jako kara za przestępstwo jest niedopuszczalne, ponieważ wymierzone jest w godność człowieka, godność, które nie zostaje utracona nawet po popełnieniu najcięższych zbrodni. Do tego wniosku dochodzi się również, uwzględniając nowe rozumienie kar stosowanych przez nowoczesne państwo, które muszą być ukierunkowane przede wszystkim na resocjalizację i reintegrację społeczną przestępcy. Wreszcie, biorąc pod uwagę, że dzisiejsze społeczeństwo ma skuteczniejsze systemy pozbawienia wolności, kara śmierci okazuje się niepotrzebna jako ochrona życia niewinnych ludzi. Oczywiście, nadal aktualny jest ciążący na władzach publicznych obowiązek ochrony życia obywateli, jak zawsze nauczało Magisterium i jak potwierdza to Katechizm Kościoła Katolickiego w numerach 2265 i 2266.

8. Wszystko to pokazuje, że nowe sformułowanie nr. 2267 Katechizmu wyraża autentyczny rozwój doktryny, który nie stoi w sprzeczności z wcześniejszym nauczaniem Magisterium. To uprzednie nauczanie można wyjaśnić w świetle podstawowych obowiązków władzy publicznej, by chronić dobro wspólne w sytuacji społecznej, w której sankcje karne są różnie rozumiane i zachodziły w środowisku, w którym trudniej było zapewnić, aby przestępca nie mógł ponownie popełnić swej zbrodni.

9. W nowej redakcji dochodzi świadomość, że niedopuszczalność kary śmierci wrosła w świetle Ewangelii. Ewangelia bowiem pomaga nam lepiej zrozumieć porządek stworzenia, który Syn Boży przyjął, oczyścił i doprowadził do pełni. Zachęca nas także do miłosierdzia i cierpliwości Pana, który daje każdemu czas na nawrócenie.

10. Nowe sformułowanie nr. 2267 Katechizmu Kościoła Katolickiego chce być bodźcem do stanowczego zaangażowania, również przez pełen szacunku dialog z władzami politycznymi, by dawano pierwszeństwo mentalności uznającej godność każdego życia ludzkiego i aby stworzono warunki pozwalające wyeliminować dzisiaj prawną instytucję kary śmierci tam, gdzie nadal ona obowiązuje.

Ojciec Święty Franciszek podczas audiencji udzielonej niżej podpisanemu sekretarzowi w dniu 28 czerwca 2018 r. zatwierdził niniejszy List, przyjęty na sesji zwyczajnej niniejszej Kongregacji 13 czerwca 2018 r., i polecił opublikować go.

W Rzymie, w siedzibie Kongregacji Nauki Wiary, 1 sierpnia 2018r., we wspomnienie św. Alfonsa Marii de' Liguori.

Luis F. Card. Ladaria SJ. Prefekt
Giacomo Morandi Arcybiskup tytularny Cerveteri, Sekretarz

 

Przeczytaj także

Kajetan Rajski
Ojciec Jerzy
ks. Stanisław Biel SJ
ks. Bogdan Długosz SJ
ks. Jan Konior SJ
ks. Marek Wójtowicz SJ
ks. Stanisław Groń SJ
ks. Artur Wenner SJ
ks. Stanisław Łucarz SJ

Warto odwiedzić